Titel
Minnesänger. Achtzehn farbige Weidergaben aus der Manessischen Liederhandschrift
Schrijver
Martin, Kurt (einleitung)
Taal
Duits
Uitgever
Baden-Baden : Woldemar Klein Verlag, 1953
Prijs
€ 14,00
Bijzonderheden
16 pag. tekst, rest is ongenummerd met 18 afbeeldingen in kleur
Meer info
Dit handschrift is ook bekend als Codex Manesse.
Afbeeldingen van onder meer:
Heinrich von Veldecke / Hendrik van Veldeke
Walther von der Vogelweide
Wolfram von Eschenbach
Konrad von Altstetten
Alram von Gresten
Reinmar von Zweter
De Codex Manesse of het Große Heidelberger Liederhandschrift is een geïllumineerd verzamelhandschrift uit ca. 1300, waaraan tot 1340 addenda zijn toegevoegd. De Codex Manesse is voor de Duitse handschriftverluchting wat de Très Riches Heures du duc de Berry in de Franse traditie is: een van de bekendste, zo niet het meest fameuze werk dat in het Duitse taalgebied werd gemaakt. De codex is echter niet alleen belangrijk voor zijn verluchting, maar nog meer omdat hij ons een bloemlezing heeft nagelaten uit twee eeuwen Duitse literatuur. Het boek bevat 6000 strofen van 140 auteurs uit de periode van 1170 tot 1330
In het handschrift vinden we op folium 372r een “Lobpreis der Manessen” van de Zürichse dichter Johannes Hadlaub, waarin de dichter de verzameling van gedichten prijst die aangelegd was door Rüdiger Manesse (1252-1304) en zijn zoon Johannes. Het is niet zeker, maar zeer waarschijnlijk waren de Manesses de opdrachtgevers voor de codex en diende hun verzameling van liederbuochen als basis. Mogelijk heeft Hadlaub zelf aan het basiswerk van de codex meegewerkt.
Het verzamelhandschrift is de belangrijkste bron voor onze kennis van de Middelhoogduitse liefdeslyriek en bevat teksten van 140 zogenaamde Minnesänger, onder wie een aantal bekende vorsten. De auteur van wie het meeste werk is opgenomen, is Walther von der Vogelweide. De opgenomen dichters zijn gerangschikt volgens hun status in de middeleeuwse maatschappij. De verzameling opent met gedichten van keizer Hendrik VI van het Heilige Roomse Rijk. Dan volgen koningen, hertogen, markgraven, graven, baronnen, hofdignitarissen en ten slotte het gewone volk.
Het rijk geïllustreerde manuscript telt 138 miniaturen. De miniaturen zijn een soort geïdealiseerde portretten die de tekst van de dichter voorafgaan. Naast een voorstelling van de minnezanger of troubadour bevat de miniatuur ook bijna altijd het wapenschild van de afgebeelde personen, wat hen voor de tijdgenoten makkelijk herkenbaar moet hebben gemaakt. Dit is een bijzondere verwezenlijking als men bedenkt dat dit genre afbeelding (het portret) op het moment van het ontstaan van het handschrift totaal nieuw was. Ook in Frankrijk, het in die tijd leidende centrum voor verluchting, was het onbekend. Uiteraard waren de portretten nog niet gelijkend: het zal nog bijna 100 jaar duren voor het eerste min of meer realistische portret van Karel V van Frankrijk gemaakt zal worden door Jan Boudolf of Jean de Bruges in de historiebijbel van Jean de Vaudetar. Maar we vinden in het handschrift niet alleen portretten terug: in de miniaturen vindt men afbeeldingen van alles wat met het leven aan het hof te maken had. Het boek bevat jachttaferelen, prenten over toernooien, gevechten, dansen en musiceren, eten en drinken, spelevaren, zelfs baden, en uiteraard mogen de minnetaferelen niet ontbreken.
Ook middeleeuwse landgenoten ontbreken niet: we vinden in het handschrift portretten terug van hertog Jan I van Brabant, vermoedelijke auteur van het minnelied waarvan elke strofe eindigt met de uitroep "Harba lori fa", en van Hendrik van Veldeke (Heinrich von Veldig), die aan het begin staat van de Middelnederlandse en Middelhoogduitse poëzie.
Dit handschrift doet, meer dan welk ander, denken aan wat paus Gregorius de Grote (540-604) schreef aan Serenus, bisschop van Marseille, waarin hij zegt: “Het woord richt zich tot de geletterden, terwijl het beeld vooral voor de idiotae is bestemd”. Men heeft hier inderdaad een voorbeeld van een handschrift waarvan men moeilijk kan zeggen wat het bijzonderste is, de tekst of de verluchting.
Over de eerste eeuwen na zijn ontstaan is weinig geweten, maar omstreeks 1575/1580 moet de codex in het bezit van een Vlaamse verzamelaar geweest zijn. Die laat de wapenschilden en de helmversieringen kopiëren.
Daarna is het boek terug te vinden in de nalatenschap van Johann Philipp von Hohensax die stierf in 1596. Johan von Hohensax had tussen 1577 en 1588 ambten bekleed in de Nederlanden onder Jan VI van Nassau-Dillenburg, en heeft het boek misschien van daar meegebracht. Een andere mogelijkheid is, dat hij het boek had uitgeleend aan het hof van de paltsgraaf van Heidelberg, en het vervolgens meenam naar Zwitserland. Het is alleszins zo dat de paltsgraaf Frederik IV en de Heidelbergse geleerde Marquard Freher, na de dood van Hohensax, niets onverlet gelaten hebben om het handschrift (terug) naar Heidelberg te krijgen. In 1607 komt het boek in Heidelberg terecht in de Biblioteca Palatina.
In 1622, tijdens de Dertigjarige Oorlog werd het handschrift tijdig in veiligheid gebracht. Het overgrote deel van de bibliotheek werd toen namelijk als oorlogsbuit naar Rome gebracht. Het was waarschijnlijk Frederik V van de Palts die het boek, samen met andere kostbare familiebezittingen, meenam op zijn ballingschap naar Den Haag. Zijn weduwe, Elizabeth Stuart, verkocht het boek waarschijnlijk, want enkele jaren later is het terug te vinden in de bibliotheek van Jacques Dupuy, een Franse schrijver die bibliothecaris was van Lodewijk XIV. Bij zijn overlijden vermaakt Dupuy zijn bibliotheek aan de koning en komt het handschrift terecht in de Koninklijke Bibliotheek, die later zal opgaan in de Bibliothèque nationale de France in Parijs, waar het in 1815 door Jacob Grimm herontdekt werd.
In 1888 werd de codex aangekocht door de Duitse regering, die daarvoor een publieke geldinzameling organiseerde. De afkoopsom was 400.000 goudmarken, het equivalent van meer dan 140 kg goud. Naast die afkoopsom moesten ook nog 23 Karolingische handschriften uit het scriptorium van Tours worden teruggegeven, die in de jaren 1840 in Parijs waren gestolen. Het handschrift werd daarna door de Duitse keizer Frederik III aan de universiteitsbibliotheek van Heidelberg toegewezen, de rechtmatige opvolger van de Biblioteca Palatina, waar het nu bewaard wordt onder de signatuur Cod. Pal. germ. - Codex Palatinus Germanicus - 848.
(bron: Wikipedia)
Afbeeldingen van onder meer:
Heinrich von Veldecke / Hendrik van Veldeke
Walther von der Vogelweide
Wolfram von Eschenbach
Konrad von Altstetten
Alram von Gresten
Reinmar von Zweter
De Codex Manesse of het Große Heidelberger Liederhandschrift is een geïllumineerd verzamelhandschrift uit ca. 1300, waaraan tot 1340 addenda zijn toegevoegd. De Codex Manesse is voor de Duitse handschriftverluchting wat de Très Riches Heures du duc de Berry in de Franse traditie is: een van de bekendste, zo niet het meest fameuze werk dat in het Duitse taalgebied werd gemaakt. De codex is echter niet alleen belangrijk voor zijn verluchting, maar nog meer omdat hij ons een bloemlezing heeft nagelaten uit twee eeuwen Duitse literatuur. Het boek bevat 6000 strofen van 140 auteurs uit de periode van 1170 tot 1330
In het handschrift vinden we op folium 372r een “Lobpreis der Manessen” van de Zürichse dichter Johannes Hadlaub, waarin de dichter de verzameling van gedichten prijst die aangelegd was door Rüdiger Manesse (1252-1304) en zijn zoon Johannes. Het is niet zeker, maar zeer waarschijnlijk waren de Manesses de opdrachtgevers voor de codex en diende hun verzameling van liederbuochen als basis. Mogelijk heeft Hadlaub zelf aan het basiswerk van de codex meegewerkt.
Het verzamelhandschrift is de belangrijkste bron voor onze kennis van de Middelhoogduitse liefdeslyriek en bevat teksten van 140 zogenaamde Minnesänger, onder wie een aantal bekende vorsten. De auteur van wie het meeste werk is opgenomen, is Walther von der Vogelweide. De opgenomen dichters zijn gerangschikt volgens hun status in de middeleeuwse maatschappij. De verzameling opent met gedichten van keizer Hendrik VI van het Heilige Roomse Rijk. Dan volgen koningen, hertogen, markgraven, graven, baronnen, hofdignitarissen en ten slotte het gewone volk.
Het rijk geïllustreerde manuscript telt 138 miniaturen. De miniaturen zijn een soort geïdealiseerde portretten die de tekst van de dichter voorafgaan. Naast een voorstelling van de minnezanger of troubadour bevat de miniatuur ook bijna altijd het wapenschild van de afgebeelde personen, wat hen voor de tijdgenoten makkelijk herkenbaar moet hebben gemaakt. Dit is een bijzondere verwezenlijking als men bedenkt dat dit genre afbeelding (het portret) op het moment van het ontstaan van het handschrift totaal nieuw was. Ook in Frankrijk, het in die tijd leidende centrum voor verluchting, was het onbekend. Uiteraard waren de portretten nog niet gelijkend: het zal nog bijna 100 jaar duren voor het eerste min of meer realistische portret van Karel V van Frankrijk gemaakt zal worden door Jan Boudolf of Jean de Bruges in de historiebijbel van Jean de Vaudetar. Maar we vinden in het handschrift niet alleen portretten terug: in de miniaturen vindt men afbeeldingen van alles wat met het leven aan het hof te maken had. Het boek bevat jachttaferelen, prenten over toernooien, gevechten, dansen en musiceren, eten en drinken, spelevaren, zelfs baden, en uiteraard mogen de minnetaferelen niet ontbreken.
Ook middeleeuwse landgenoten ontbreken niet: we vinden in het handschrift portretten terug van hertog Jan I van Brabant, vermoedelijke auteur van het minnelied waarvan elke strofe eindigt met de uitroep "Harba lori fa", en van Hendrik van Veldeke (Heinrich von Veldig), die aan het begin staat van de Middelnederlandse en Middelhoogduitse poëzie.
Dit handschrift doet, meer dan welk ander, denken aan wat paus Gregorius de Grote (540-604) schreef aan Serenus, bisschop van Marseille, waarin hij zegt: “Het woord richt zich tot de geletterden, terwijl het beeld vooral voor de idiotae is bestemd”. Men heeft hier inderdaad een voorbeeld van een handschrift waarvan men moeilijk kan zeggen wat het bijzonderste is, de tekst of de verluchting.
Over de eerste eeuwen na zijn ontstaan is weinig geweten, maar omstreeks 1575/1580 moet de codex in het bezit van een Vlaamse verzamelaar geweest zijn. Die laat de wapenschilden en de helmversieringen kopiëren.
Daarna is het boek terug te vinden in de nalatenschap van Johann Philipp von Hohensax die stierf in 1596. Johan von Hohensax had tussen 1577 en 1588 ambten bekleed in de Nederlanden onder Jan VI van Nassau-Dillenburg, en heeft het boek misschien van daar meegebracht. Een andere mogelijkheid is, dat hij het boek had uitgeleend aan het hof van de paltsgraaf van Heidelberg, en het vervolgens meenam naar Zwitserland. Het is alleszins zo dat de paltsgraaf Frederik IV en de Heidelbergse geleerde Marquard Freher, na de dood van Hohensax, niets onverlet gelaten hebben om het handschrift (terug) naar Heidelberg te krijgen. In 1607 komt het boek in Heidelberg terecht in de Biblioteca Palatina.
In 1622, tijdens de Dertigjarige Oorlog werd het handschrift tijdig in veiligheid gebracht. Het overgrote deel van de bibliotheek werd toen namelijk als oorlogsbuit naar Rome gebracht. Het was waarschijnlijk Frederik V van de Palts die het boek, samen met andere kostbare familiebezittingen, meenam op zijn ballingschap naar Den Haag. Zijn weduwe, Elizabeth Stuart, verkocht het boek waarschijnlijk, want enkele jaren later is het terug te vinden in de bibliotheek van Jacques Dupuy, een Franse schrijver die bibliothecaris was van Lodewijk XIV. Bij zijn overlijden vermaakt Dupuy zijn bibliotheek aan de koning en komt het handschrift terecht in de Koninklijke Bibliotheek, die later zal opgaan in de Bibliothèque nationale de France in Parijs, waar het in 1815 door Jacob Grimm herontdekt werd.
In 1888 werd de codex aangekocht door de Duitse regering, die daarvoor een publieke geldinzameling organiseerde. De afkoopsom was 400.000 goudmarken, het equivalent van meer dan 140 kg goud. Naast die afkoopsom moesten ook nog 23 Karolingische handschriften uit het scriptorium van Tours worden teruggegeven, die in de jaren 1840 in Parijs waren gestolen. Het handschrift werd daarna door de Duitse keizer Frederik III aan de universiteitsbibliotheek van Heidelberg toegewezen, de rechtmatige opvolger van de Biblioteca Palatina, waar het nu bewaard wordt onder de signatuur Cod. Pal. germ. - Codex Palatinus Germanicus - 848.
(bron: Wikipedia)
Afbeeldingen
De Korenbloem
Nuenen 
Bestelt u meerdere boeken tegelijk, dan verzenden wij deze samen en betaalt u gereduceerde verzendkosten, afhankelijk van formaat en gewicht.
Bij bestellingen met een totaalbedrag van 50 euro of meer is binnen Nederland de verzending gratis bij bestellingen onder de 10 kg. (voor België: 70 euro of meer - onder de 2 kg).
De verzendkosten naar België variëren, afhankelijk van formaat en gewicht van het pakket.
Boeken worden met Track&Trace verzonden.
Verzendingen vinden plaats na ontvangst van uw betaling.
Let op: e-mails kunnen in uw spambox terecht komen!!!
- Alle boeken zijn compleet en verkeren in normale antiquarische staat, tenzij anders beschreven. Kleine onvolkomenheden, zoals een ingeplakte ex-libris of een naam op het schutblad, zijn niet altijd vermeld
- U handelt deze order direct af met De Korenbloem
- Na uw bestelling ontvangen u en De Korenbloem een bevestiging per e-mail. In de e-mail staan de naam, adres, woonplaats en telefoonnummer van De Korenbloem vermeld
- De Koper betaalt de verzendkosten, tenzij anders overeen gekomen
- De Korenbloem kan betaling vooraf vragen
- Boekwinkeltjes.nl probeert Kopers en Verkopers tot elkaar te brengen. Boekwinkeltjes.nl is echter nimmer partij bij een overeenkomst die gesloten wordt tussen Koper en Verkoper door gebruikmaking van de site. Als u een geschil hebt met één of meer gebruikers, dient u dit zelf op te lossen. U vrijwaart Boekwinkeltjes.nl van enigerlei vorderingen, aanspraken op schadevergoeding en dergelijke, verband houdende met dergelijke geschillen.